ميرزا قهرمان امين لشكر

13

روزنامه خاطرات امين لشكر ( فارسى )

- اطلاعات جغرافيائى و قوم‌شناسى دربارهء راهها ، ساختمانها ، شهرها ، آباديها ، طوايف و اقوام سر راه . - اطلاعات سياسى و مرزى دربارهء سرحدات آخال و حركات روسها . - اطلاعات دربارهء خلقيات و حالات رجال همراه . - اطلاعات دربارهء طرز سفر و خورد و خوراك . - اطلاعات دربارهء شهر مشهد و شهرهاى ميان راه و معرفى اشخاص محلى . يگانه نسخهء اين سفرنامه روزگارى از آن شاعر فقيد مرحوم محمود فرخ خراسانى بود و چون من از ايشان تقاضاى عكس كردم ، لطف كرد و ميكروفيلمى تهيه كرد كه اينك در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران است ( شمارهء 3665 - فهرست آن از محمد تقى دانش‌پژوه ، جلد دوم ، 1353 ، ص 217 - 218 ) . - 2 - روزنامهء توقف تبريز و سفر به طهران ديديم كه امين لشكر به علت باقيدار شدن از 10 شوال 1305 به اردبيل تبعيد شد . پس از آن‌كه آزاد شد در تبريز توقف كرد ، زيرا در صفحات آذربايجان املاك داشت ( مثل كلوانق ) و قصدش رسيدگى به متعلقات شخصى بود . ضمنا به علت گذرانيدن سالهاى دوران كودكى در آنجا و ايام دراز خدمت در آذربايجان و نزديكى به دستگاه وليعهد دوستان و آشنايان زياد در آنجا داشت . شايد هم بهتر مىديد كه پس از جنجالى كه ضد او در تهران شروع و منجر به تبعيد او شده بود ايامى را دور از تهران و دور از دستگاه سلطنت باشد تا آبها از آسيابها بيفتد . دوران توقف تبريز طبق روزنامهء موجود از 17 رجب 1306 تا 28 رجب 1307 دوام گرفت و پس از آن حادثهء مهمى در زندگى او پيش آمد و آن تقارن ورود ناصر الدين شاه به تبريز از مسافرت فرنگستان بود . طبعا امين لشكر هم مىبايست همراه امير نظام جزو مستقبلين باشد ، اما « به جهت نقاهت مزاج و ملاحظه‌هاى ديگر خودم استخاره به قرآن كردم استخاره خوب نيامد و حالت خودم هم نقاهت داشت . به اين جهت نرفتم و موقوف كردم و رقعه خدمت امير نظام نوشتم كه به جهت نقاهت و كسالتى كه دارم نمىآيم و جناب شما كه تشريف داريد ، بودن و نبودن من مساوى است . آنچه مقتضى بدانيد به عرض برسانيد انشاء الله من روز ورود موكب همايون مشرف مىشوم » . ( شنبه پانزدهم محرم 1307 ) . ميرزا قهرمان براستى درين دوره غالبا مريض احوال بود و بيشتر روزها وضع مزاج خود و نام